پيدايش فرقه معتزله در اواخر قرن اوّل هجرى و يا اوايل قرن دوم هجرى صورت گرفت. بديهى است كه علم كلام مانند همه علوم ديگر تدريجاً توسعه يافت و تكامل پيدا كرد.ما نخست فهرست‏وار اصول عقايد معتزله و به عبارت بهتر مشخّصات اصلى مكتب معتزله را ذكر مى‏كنيم و سپس شخصيّتهاى معروف آنها را با اشاره به سرگذشت تاريخى اين قوم ياد مى‏كنيم و آنگاه سير تحوّلى عقايد آنها را بيان مى‏نماييم.

در تعريف علم كلام اسلامى كافى است كه بگوييم علمى است كه درباره اصول دين اسلام بحث مى‏كند به اين نحو كه چه چيز از اصول دين است و چگونه و با چه دليل اثبات مى‏شود و جواب شكوك و شبهاتى كه در مورد آن وارد مى‏شود چيست؟

 در كتب منطق و فلسفه بحثى هست راجع به اينكه هر علمى موضوعى خاص دارد و تمايز مسائل هر علمى از مسائل علم ديگر به حسب تمايز موضوعات آن علوم است.

«شريعت» در لغت به معناى راهى در كناره رودخانه است كه دستيابى به آب را آسان مى‏سازد.(1) عارفان شريعت را علاوه بر معناى اصلى و لغوى‏اش، در دو معناى ديگر نيز به كار مى‏گيرند:

1. مجموعه قوانين مربوط به اعمال ظاهرى كه علمى به نام «فقه اسلامى» متكفل بحث درباره آن است. در اين معنا اخلاق و عقايد بيرون از قلمرو شريعت است و «عبادت» معناى عامى نسبت به اخلاقيات و قوانين دارد.(2)

اين عوامل بر دو قسم است . يك نوع عوامل عمومی است . يعنی بطور كلی‏ عواملی وجود دارد كه تواريخ را دچار تحريف می‏كند ، اختصاص به حادثه‏ عاشورا ندارد . مثلا هميشه اغراض دشمنان ، خود ، عاملی است برای اينكه‏ حادثه‏ای را دچار تحريف كند .

يكى از مسائلى كه هم تاريخ درباره آن صحبت كرده و هم اخبار و احاديث از آن سخن گفته‏اند اين است كه چرا اباعبداللَّه در اين سفر پرخطر اهل بيتش را همراه خود برد؟ خطر اين سفر را همه پيش بينى مى‏كردند، يعنى يك امر غيرقابل پيش بينى حتى براى افراد عادى نبود.

نخست بايد دانست برخى از جهنميان، خداپرستان تبهكار و فاسق مى‏باشند و برخى جهنميان مشركان كافر مى‏باشند كه گروه اول پس از تحمل عذاب‏ها و پاك شدن‏ها به سوى بهشت راه مى‏يابند اما درباره گروه دوم ادامه راه «ضلالت و انحراف» و راه «كفر و شرك» به صورت تكاملى نيست بلكه به اين صورت است كه صورت‏هاى باطنى راه باطل يا راه‏هاى باطل و ضلالت، به ترتيب عوالم ظاهر مى‏گردد و به ترتيب و به تدريج، اصل چهره باطنى و حقيقى آنها ظاهر مى‏شود تا روز لقاى پروردگار.

در باب امر به معروف و نهى از منكر، اين مسأله مطرح است كه مرز اين كار كجاست؟ يك وقت است كه امر به معروف و نهى از منكر مى‏كنيم و هيچ گونه آسيب و خطرى متوجه ما نيست، نهى از منكر مى‏كنيم بدون اينكه خطرى متوجه مال، آبرو و جان ما شود. تا اينجا را همه قبول مى‏كنند.

مسايل جنسى بسيار لازم است، ولى بهترين زمان براى آموختن آن نزديك ازدواج است. در اين زمينه مطالعه كتاب ازدواج مكتب انسان ساز، اثر شهيد پاك نژاد مفيد است . علاوه بر اين مراكز مشاوره اى اعم از حضورى يا مكاتبه اى مى توانند به پرسش ها و مسائلى كه در اين زمينه مطرح مى شود مى توانند به شما ارائه خدمت كنند

يكى از مسائلى كه در مورد نهضت امام حسين عليه السلام مطرح است، اين است كه آيا اين قيام و نهضت از نوع يك انفجار بود؟ از نوع يك عمل ناآگاهانه و حساب نشده بود؟ نظير اينكه به ديگى حرارت بدهند، آبى كه در آن است تبديل به بخار بشود، منافذ هم بسته باشد، بالأخره منفجر خواهد شد؛ و نظير انفجارهايى كه براى افراد انسان پيدا مى‏شود كه انسان در شرايطى قرار مى‏گيرد (حالا يا به علتى كه همانجا پيدا مى‏شود يا به علل گذشته، يك درون پر از عقده و ناراحتى دارد) كه در حالى كه هرگز نمى‏خواهد فلان حرف را بزند، ولى يكمرتبه مى‏بينيد ناراحت و عصبانى مى‏شود و از دهانش هرچه كه حتى دلش هم نمى‏خواهد بيرون بيايد، بيرون مى‏آيد. اين را مى‏گويند انفجار. بسيارى از قيامها انفجار است.

براى پاسخ به اين پرسش اشاره به دو نكته ضروررى است:

1- بداء اسم است از بدأ به معناى ظاهر شدن كه در معناى اسمى به معناى «ظهور» است. بداء يكى از معتقدات خاص شيعه است كه ايمان به آن توصيه شده است و اهل سنت چون معناى آن را نفهميدند با آن به مخالفت پرداخته اند. «بداء» در اصل به معناى «آشكار شدن چيزى از كسى است» و معناى اصطلاحى «بداء» چنانچه از روايات خاندان وحى (سلام الله عليهم) رسيده و بنابر تفسير شيخ مفيد از بزرگترين علماء متقدم و علامه طباطبائى از بزرگان علما معاصر شيعه به معناى «آشكار شدن امرى از خداوند متعال است» امرى كه براى انسان‏ها مجهول بوده و خلاف آن را تصور مى‏كردند.

تعريف تحقيق:در لغت به معناى پيدا كردن، درست كردن، راست گردانيدن و يافتن حقيقت. 

در اصطلاح علمى عبارتست از يك عمل منظم كه در نتيجه آن،پاسخ هايى براى سؤال هاى مورد نظر، مطرح شده و در موضوع تحقيق به دست مى آيد.

مراحل تحقيق: براى هر تحقيق مى توان سه مرحله كلى ترسيم كرد: 1. طرح تحقيق، 2. متن تحقيق، 3. نگارش تحقيق،

مقامات علمى و معنوى امامان (ع) و (تصرف تكوينى) آنان در موجودات و و (كرامات) آنان براى بسيارى از مردم باورشدنى و قابل هضم نيست و در صورت انتقال اين اسرار به آنان يا گرفتار (غلو) و افراط مى‏شوند تا آنجا كه مقام خداوندى براى امامان قائل مى‏شدند و يا دچار (انكار) و تفريط مى‏شدند. و شيعيان را كه معتقدبه مقامات ويژه و كرامات براى امامان (ع) هستند را متهم به شرك مى‏كردند.

مقصودتان از دين، آيين ناب محمدى است، كه برگرفته شده از قرآن و سنت مى‏باشد. در اين صورت بايد گفت: از اين ديدگاه دنيا وآخرت از يكديگر تفكيك ناپذيرند يعنى، سامان بخشى به امور دنيا نيز از اعمالى است كه پى‏آمد اخروى دارد و نمى‏توان بدون اصلاح دنيا، امور آخرت را اصلاح كرد. به عبارت ديگر بايد گفت: آدمى در اين دنيا مى‏تواند دوگونه زيست كند:

الف) فارغ از امور مربوط به دنيا و مشكلات آن و سعى نكردن براى اصلاح امور.

ب) پرداختن به امور دنيا و سعى در اصلاح امور و ... . مسلماً صورت «الف» بسيار آسان‏تر است. گوشه‏گيرى كردن، ذكر گفتن، به ابتهاجات شخصى مشغول شدن، لذت‏هاى عرفانى بردن، تنها به آخرت انديشيدن ، ولى صورت «ب» وظيفه‏اى بسيار پيچيده و سنگين است. پرداختن به امور دنيا و آنها را در طول يكديگر ديدن، كارى بس حكيمانه و آگاهانه است.

افراط و تفريط، نوعاً در مقوله‏هاى اخلاقى كاربرد دارد و تعبير اخلاقى آن «اعتدال» است. البته اعتدال، در همه مقوله‏هاى اخلاقى نيز كاربرد ندارد ولى در موارد بسيارى با موازين سازگارى دارد مثلًا: در بين تهور و ترس، «شجاعت» راه اعتدال است. در بين بخل و تبذير، «اقتضاد» راه اعتدال است. خلاصه آن كه اعتدال در بسيارى از امور مطلوب است، ولى قاعده‏اى كلى نيست و در هر مورد نيازمند كاوش ويژه است.

خداوند در قرآن كريم مى‏فرمايد: «وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً» پروردگار تو فرمان داد كه جز او نپرستيد و به پدر و مادر نيكى كنيد، هرگاه يكى از ايشان يا هر دو نزد تو به پيرى رسند به آنها افّ (سخن ناخوش) مگو و بر آنها بانگ و فرياد مزن و با ايشان گفتار نيكو بگو،(1). در اين آيه بخشى از وظايف فرزندان مشخص گشته كه عبارتند از:

1- احسان و نيكى به آنها (مصاديق احسان عرفاً و عقلًا مشخص است از قبيل: هديه دادن به آنها، برآوردن حاجات آنها، انجام دستورات، رابطه گرم و صميمى و ...)

2- ادب در گفتار (پرهيز از سخنان ناخوش‏آيند و تند و خشن و هم‏چنين پرهيز از بلند كردن صداى خود در مقابل آنها) در آيه وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِى صَغِيراً(2) كه عبارتند از:

1- تواضع و فروتنى در مقابل آنها اين مسأله به حدى مهم است كه از آن به گستراندن بال ذلت در مقابل آنها تعبير شده

2- دعاهاى خير به آنها.

3- احترام به خواهر و همسر.

در مورد همسر ر. ك: «آيين همسردارى» ابراهيم امينى.

پى‏نوشت‏ :

(1) اسراء، آيه 23

(2) بنى اسرائيل، آيه 24

امام هفتم به نقل از رسول خدا (ص) فرمودند: وليمه در پنج مورد است نه غير آنها :

1- عروسى  2- زائيدن  3- ختنه كردن  4- خريد خانه  5- مراجعت از مكه

ولى در چنين مجالسى از اسراف كردن بايد پرهيز شود،(1).

پى‏نوشت‏ :

(1) خصال شيخ صدوق، ص 280

دين مقدس اسلام در رابطه با تعديل رفتار جنسى نسبت به شرايط مختلف برنامه‏هاى متفاوتى را عرضه كرده است. قبل از پرداختن به برخى از آن توصيه‏ها ابتدا بايد نگرش و موضع كلى اسلام را در رابطه با غريزه نيرومند جنسى به دست آوريم.

قوانين اسلامى مبتنى بر حقوق فطرى است و در آنها به نحوى واقع‏گرايانه نيازهاى بشر در نظر گرفته شده است. از جمله غريزه جنسى به عنوان امرى پليد كه بايد به هر شكل سركوبش نمود نگريسته است. همچنين اجازه داده نمى‏شود كه صددرصد تسليم آن شد و به هر نحو ممكن خواسته هاى پايان ناپذيرش را اجابت كرد. بلكه بايد آن را به نحو مشروع ارضا نمود و در عين حال بايد آمادگى كامل براى مقابله با طغيان گريهاى ايمان‏سوز و سعادت سوز آن نيز داشت.

هر انسانى با توانائيهاى بالقوه و ظرفيتهايى به دنيا مى‏آيد و اين ظرفيت‏ها در تعامل با عوامل محيطى و امكاناتى كه در اختيار او قرار مى‏گيرد فعليت پيدا مى‏كند با توجه به اينكه عوامل وراثتى و محيطى كه افراد از آن بهره‏مندند متفاوت است قهراً استعداد آنها و همين‏طور ساير ابعاد وجودى و شخصيتى آنها نيز متفاوت است و اين امرى است كاملًا طبيعى و قابل قبول.

به نظر مى‏آيد على‏رغم اين كه شما از توانايى‏هاى خوبى برخورداريد، ولى مشكل كم‏رويى داريد. براى اين كه علت اين مسئله را بهتر بشناسيد با راهكارهايى كه ارائه مى‏شود مشكل را برطرف كنيد، كمى در اين زمينه توضيح مى‏دهيم. يكى از علل كم‏رويى، اضطراب اجتماعى است. اضطراب اجتماعى از عدم يادگيرى مهارت‏هاى اجتماعى ناشى مى‏شود. يكى از ابعاد وجودى انسان كه بايد در محيط خانه و مدرسه متناسب با ساير ابعاد رشد كند، بعد اجتماعى است.

ابوالفضل (ع) در وقت شهادت 34 سال داشت،(1) آن حضرت همسرى داشت به نام لبابه،(2) حضرت ابوالفضل 5 فرزند داشت: عبيدالله، حسن، فضل، قاسم و يك دختر. نسل حضرت ابوالفضل با عبيدالله ادامه يافت. عبيدالله پسر ابوالفضل پسرى به نام حسن داشت و اين حسن كه نوه ابوالفضل بود، پنج پسر داشت و اين نسل ادامه يافت،(3). هم اكنون نسل حضرت ابوالفضل ادامه دارد و برخى از سادات، به ايشان مى رسند.

پى‏نوشت :‏

(1) المجالس السنيه، ص 104

(2) زندگانى ابوالفضل، عمادزاده

(3) سردار كربلا، ص 341 و منتهى الاذمال