پاسخ: با مطالعه در کتاب‌هاي اديان ديگر به خوبي روشن مي‌شود که در همه آن، سخن مصلح و منجي در آخر الزمان مطرح شده است، و همه‌ اديان پيروان خود را به آمدن او بشارت داده و گفته‌اند: با آمدن او ظلم و تباهي از بين مي‌رود، مردم به سمت حقيقت و راستي هدايت شده و پذيرايي مي‌شوند. او حاکم خواهد شد و مردم را به دين واحد حقيقي ارشاد مي‌کند. عدالت و امنيت در جهان سايه مي‌آفکند.

البته هر کدام از اينها منجي را فردي از دين خود مي‌دانند، ولي نقطه مشترک اين است که او دعوت به حق و عمل به آن مي‌کند و مردم به دست او با حقيقت آشنا مي‌شوند. (ر.ک. ظهور حضرت مهدي(عج) از ديدگاه اسلام و مذاهب و ملل جهان، سيد اسدالله هاشمي شهيدي ـ اديان و مهدويت، محمد بهشتي، دادگستر جهان، ابراهيم اميني).

كانون خانه، هسته مركزى جامعه و مقدس‏ترين محيط براى رشد انسانها است. بدين روى كسانى كه با فراگيرى اصول صحيح انسانى و تربيتى از اين آموزشگاه فارغ التحصيل مى‏شوند، با پا نهادن در محيط اجتماع، مى‏توانند سهم مهمى در اصلاح خود و جامعه بر گردن گيرند. در اين ميان نقش مديريت و سازندگى زن در رشد و تكامل اعضاى خانواده، تعيين كننده است و هر چه مديريت و تدبير او در حسن اداره شئون مختلف زندگى، قوى‏تر و مطلوب‏تر باشد، محيط خانواده لطيف‏تر و اعضاى آن در پيشبرد اهداف زندگى مشترك، هماهنگ‏تر خواهند بود.

پاسخ: قبل از پاسخ گويى بايد روشن شود كه اولا، كامل مطلق كيست و منظور از رسيدن به كمال مطلق چيست و سرانجام به اين موضوع بپردازيم كه آيا روند تكامل در آخرت متوقف مى‌شود يا خير. گاهى مقصود از «كمال مطلق» وجود خداى متعال است، ولى چون وجود خداى متعال كمالى است ابدى، هميشگى و پايان ناپذير گاهى «كمال مطلق» به همين معناى عام در مورد آخرت هم به كار مى‌رود.

پاسخ: تلقى كه معمولا از اين دو واژه مى‌شود اين است كه «كمال» فوق «تمام» است؛ مثلا بدن انسان مجموعه‌اى مركّب از چشم و گوش و دست و پاست، اگر انسانى يكى از اينها را نداشته باشد، ناقص است. انسانى كه همه اينها را به صورت سالم دارد «تمام» است، اما «كمال» فوق آن است؛ مثلا آدمى كه علاوه بر همه اينها علم، تقوا و... هم دارد. «كامل» است. «كامل» علاوه بر «تمام» بودن، يك چيزى ملايم با وجودش هم اضافه دارد، ولى به هرحال برگشت اين تفاوتها به لفظ و اعتبار است.

(پيش نيازهاى مديريت اسلامى ، نویسنده :‌ آیت الله محمدتقی مصباح یزدی)

پاسخ: هردوى اين مكاتب در اصل «لذت گرايى» مشتركند، اما آن‌گونه كه نقل شده است «آريستيپ» لذت را به هر شكل و در هر جايى، مطلوب و ارزشمند مى‌داند و معتقد است كه درد و رنج به هيچ وجه قابل تحمل نيست، مگر در صورت اضطرار، اما «اپيكور» معتقد است كه بايد بين لذتها مقايسه كرد، لذتهاى محدود را فداى لذتهاى پايدار و رنجهاى محدود را براى رسيدن به لذتهاى طولانى تحمل كرد. از ديدگاه او تحمل رنجى كه لذت بيشترى به دنبال دارد معقول است، بر خلاف گفته هايى كه به «اريستيپ» نسبت داده شده است.

(پيش نيازهاى مديريت اسلامى ، نویسنده :‌ آیت الله محمدتقی مصباح یزدی)

به هر حال، سؤال اين است كه آيا ديدگاه اسلام به نظريه «سودگرايان» نزديك نيست؟ آيا تنها تفاوت بين دو ديدگاه، نظر اسلام در مورد سود ابدى و اخروى نيست؟ و بالاخره فرق اساسى كدام است؟ يكى از مباحثى كه در همين خصوص مطرح شده اين است كه: آيا گفتار قرآن در مورد لذت و رنج آخرت، واقعى است يا جنبه تشبيهى دارد؟ بسيارى از عارف مشربان اعتقاد دارند كه اينها بياناتى تمثيلى است.

يكى از شبهاتى كه در مورد هدف از كسب ارزشهاى اخلاقى ايجاد شده، اين است كه: هدف اسلام از تشويق انسان به كسب ارزشهاى اخلاقى، رساندن او به لذّات اخروى و بهشت جاودان است. گروهى با استناد به آياتى كه مردم را به كار خوب دعوت مى‌كنند و پاداش آنها را بهشت و رسيدن به حور و قصور، نسيم دلپذير، آب روان، همنشين زيبا، ميوه خوش مزه، گوشت مرغ بريان و ... مى‌داند، چنين گفته‌اند كه: مقصود از كسب ارزشهاى اخلاقى، رسيدن به «لذّت» است و برعكس، ارتكاب جرم و گناه، جهنم، آب داغ، غذاى متعفن، همنشينى بد و ... را در پى دارد، پس مقصود از ترك گناه هم، دورى از آتش جهنم است.

به هر حال، موضوعى كه هم اكنون به آن مى‌پردازيم، اين است كه چرا اطاعت كردن خدا در امور دينى و زندگى، ارزش اخلاقى ايجاد مى‌كند و به تعبير ديگر، موجب قرب به خدا مى‌شود؟

برداشت عاميانه از ارتباط اطاعت با قرب خدا

در عرف عام نزديك شدن به خدا به وسيله اطاعت كردن را همانند نزديك شدن بنده به ارباب در امور مادى مى‌پندارند. اگر بنده‌اى فرمان ارباب را كاملا بشنود و اطاعت كند و ارباب يا رئيس از او خوشش بيايد او را دوست بدارد و از او راضى شود، در اين صورت مى‌گويند كارمند به رئيس نزديك شده است؛ يعنى رضايتى كه قبلا در رئيس نبوده است با اطاعت كردن مستخدم از او حاصل شده است، چيزى را كه نداشته، با اطاعت كردن كارمند كسب كرده است؛ لذا چنين مى‌پندارند كه با اطاعت از فرامين الهى در خداى متعال رضايتى ايجاد كرده اند. اين تصور عاميانه در مورد خداى متعال كاملا نادرست است. خدا اجلّ از آن است كه رفتار بندگان، حالتى را كه در او وجود نداشته، ايجاد كند.

يكى از ديدگاه ها در مورد قرب خدا اين است كه: چون خداى متعال كمال مطلق و بى نهايت است، انسان با كسب هرگونه كمالى به كمال مطلق نزديك مى‌شود؛ يعنى كسب هر كمالى فاصله او را با خدا كمتر مى‌كند اگرچه هيچ وقت به او نمى‌رسد. بنابراين، اگر كسى قدرت، علم، جمال و ... كسب كند، از هر نوع كه باشد، خود را به خدا نزديك‌تر كرده است.

تكامل پيدا كردن روح، همانند شعاع نورى است كه از درون خود بزرگ‌تر مى‌شود و سطح و فضاى بيشترى را اشغال مى‌كند، هر چه بزرگ تر، كامل تر، و درخشنده‌تر شود، حقيقت خود را بهتر مى‌يابد.

تكامل روح، رهايى از تيرگى و اكتساب شفافيت است. شما اگر به جسم بسيار شفافى بنگريد، گاهى در وجود آن شك مى‌كنيد؛ يعنى اين جسم به حدى از شفافيت رسيده است كه فقط ماوراى خود را نمايش مى‌دهد و خود آن، چيزى به حساب نمى‌آيد، بلكه فقط جنبه جلوه گرى و نمايش دهى دارد. خودآگاهى در انسان، گاهى به حدى مى‌رسد كه خود را عين الربط مى‌يابد، از خود وجودى ندارد و براى خود، جداى از آن منبع، وجودى قائل نيست، هر چه هست از او دارد و با اراده اوست و با نيروى او حركت، درك و زندگى مى‌كند.

مفهوم «قرب» را با سه معنا مى‌توان تبيين كرد كه: اولين آنها معناى اعتبارى و استعارى و دومى معناى فلسفى و آخرين آنها معناى مورد نظر است.

معناى اعتبارى قرب

در عرف ما رايج است كه مى‌گويند؛ فلانى با فلان رئيس، رابطه نزديكى دارد يا فلان شخص از نزديكان فلان مسؤول است، مقصود از اين نزديكى چيست؟ آيا مقصود اين است كه پهلوى او مى‌نشيند، مكان زندگى او با رئيس نزديك است يا مقصود چيز ديگرى است؟

واژه «قرب» به معناى نزديكى است. كاربرد ابتدايى آن در مورد محسوسات است، اما بعد از تجريد معناى مادى، مى‌توان آن را در معنويات و مجردات هم به كار گرفت. تقريباً تمامى مفاهيمى را كه ما در معنويات يا موجودات ماوراءطبيعى به كار مى‌بريم، از زندگى مادى و محسوس دريافت كرده‌ايم كه بعد از تجريد و حذف قيود مادى، آنها را در مورد مجردات به كار مى‌بريم.

حضرت علي(ع)، ضمن چند روايت گونه‌هاي متعددي از فتنه‌هاي آخرالزماني را بيان نموده اند و همان‌طور که خواهيم ديد، چهارمين يا پنجمين آنان را بدترين آنها خوانده‌اند:

چهار فتنه رخ خواهد داد؛ در اولي خون‌ريزي مباح مي‌شود؛ در دومي خون‌ريزي و غارت اموال؛ در سومي خون‌ريزي، غارت اموال و تجاوز به نواميس؛ چهارمي که حتي اگر در سوراخ روباه پنهان شده باشي دچار آن فتنه خواهي شد.

پيش‌درآمد

 با بررسي آيات قرآن، درمي‌يابيم هميشه فراروي تمام پيامبران و مصلحان، موانعي جدي بوده است. قرآن، چون آينه‌اي براي خردورزان و اهل بصيرت، به خوبي نمايانگر رفتارها و واکنش‌هاي اصناف مختلف مخالفان در رويارويي با پيامبران و مصلحان است.

صدها آيه، بيانگر معرفي مخالفان، تبيين ريشه‌ها، مخالفت‌ها، انکارها و عداوت‌ها، روش‌ها و شيوه‌هاي مخالفان، عملکرد مصلحان، هدايت‌هاي الهي و بالأخره عاقبت و نهايت، پيروزي مصلحان و مؤمنان مي‌باشد.روايات فراوان نيز به مثابه مفسر و مبين، پرده از رازها و اسرار اين امور برمي‌دارد.

و درود خدا بر او، فرمود: فردى از شما نگويد: خدايا از فتنه به تو پناه مى‏برم، زيرا کسى نيست که در فتنه‏اى نباشد، لکن آن که مى‏خواهد به خدا پناه برد، از آزمايش‏هاى گمراه کننده پناه ببرد، همانا خداى سبحان مى‏فرمايد: «بدانيد که اموال و فرزندان شما فتنه شمايند» معنى اين آيه آن است که خدا انسان‏ها را با اموال و فرزندانشان مى‏آزمايد، تا آن کس که از روزى خود ناخشنود، و آن که خرسند است، شناخته شوند، گر چه خداوند به احوالاتشان از خودشان آگاه‏تر است، تا کردارى که استحقاق پاداش يا کيفر دارد آشکار نمايد، چه آن که بعضى مردم فرزند پسر را دوست دارند و فرزند دختر را نمى‏پسندند، و بعضى ديگر فراوانى اموال را دوست دارند و از کاهش سرمايه نگرانند.

(حکمت ۹۳ نهج البلاغه)